Tematy : ślady ludności   /   epoka brązu   /   VI w.   /   1226 r Krzyżacy   /   najazd szwedzki   /   najazd rosyjski   /   plebiscyt 1920 r.   /   II wojna światowa   /   wyzwolenie

Jesteś tutaj  :

Historia regionu

Ślady ludzkiej działalności na Pojezierzu Iławskim datują się do ośmiu tysięcy lat przed narodzinami Chrystusa. Archeologowie potwierdzili ludzkie bytowanie w okolicach Samborowa a także w Tynwałdzie gdzie niegdyś było jezioro Eyrol.

Z okresu neolitu ( młodszą epoką kamienia ), którego okres przypada na ok. 4 - 1,5 tysiąca lat p.n.e. pochodzą znaleziska kamienne, krzemienne, gliniane i bursztynowe z okolic Nowej Wsi, Ząbrowa, Borku, Laseczna, Mątyk.

 

Epoka brązu, obfituje znaleziskami z VI wieku p.n.e ze wsi Siemiany i Ulpit oraz z nad brzegów jeziora Starzykowskiego gdzie ufortyfikowano osiedle wysoczyznowe.

Żelazo spowodowało rozwój gospodarczy a wraz z nim okres licznych walk plemiennych. Pogłębiały się także różnice majątkowe o czym świadczą znaleziska i zachowane cmentarzyska w Franciszkowie, Ławicach, Mątykach, Tynwałdzie. Odkryto liczną ceramikę i ozdoby datowane na 400-100 lat p.n.e.

Przez Pojezierze Iławskie przebiegały szlaki handlowe, którymi kupcy przewozili swe towary z południa na północ i z powrotem. Ślady przedmiotów codziennego użytku oraz monet z lat 54 - 217 n.e. znaleziono w kliku miejscowościach oraz nad jeziorem Łabędź. W Nowej Wsi znajdował się ośrodek metalurgiczny.

 

Dzięki rzymskim kupcom pojawiły się pierwsze zapisane wiadomości o tych ziemiach. Około V w. datowane są są informację o kraju Estów , który nazwano później Prusami.

W VI i VII wieku n.e. doszło do powstania trzech wspólnot : galindzkiej, jaćwięskiej i estyjskiej. W skład tej ostatniej weszło plemię zamieszkujące pomiędzy Drwęcą, Osą a Wisłą i Nogatem. Niebawem ziemie te zmieniły nazwę na Pomesania. Centrum wschodniej Pomezanii stanowiły dzisiejsze Rudzienice.

Znakomite, umocnione grody których ślady znaleziono w Dziarnach, na Wielkiej Żuławie, Mózgowie, Windykach i nad j. Silm świadczą o walkach pomiędzy plemionami. Na te tereny został też skierowany biskup praski Wojciech, by szerzyć chrześcijaństwo. Po jego śmierci Bolesław Chrobry a później Bolesław Krzywousty prowadziły najazdy zbrojne by kontynuować zaczęte dzieło.

 

Walki trwały aż do 1226 r. kiedy książę mazowiecki Konrad podjął rozmowy z Krzyżakami. Obiecał im ziemię chełmińską w zamian za pomoc w zdobyciu Prus. Został przez Krzyżaków oszukany, podbite ziemie na mocy przywileju cesarza Fryderyka II , zostały przyznane dożywotnio najeźdźcom. W ten sposób ziemie nad Jeziorakiem znalazły się we władaniu Zakonu.

 

Osadnictwo rozwijało się. Powstawali grody, podgrodzia i liszki którym Krzyżacy nadawali prawa miejskie - 1236 r Kwidzyn, 1246r. Elbląg, 1286 r. Malbork, 1297 r. Pasłęk, 1288 r. Dzierzgoń. Na mocy przywileju komtura dzierzgońskiego Siegharda von Schwartzburga w 1305 roku założono Iławę. Osadnicy, sołtysi byli Niemcami - język urzędowy też był niemiecki. Miejscowości, początkowo drewniane powoli stawały się murowane, zamki stawały się coraz bardzie okazałe i warowne.

 

W XIV w. nastał okres wojen polsko-krzyżackich. Po bitwie pod Grunwaldem , w 1410 r. wojska polskie wkroczyły do wielu miast zajętych do tej pory przez hegemonów. Po pokoju zawartym  27 września 1422 nad jeziorem Mełneńskim na 30  lat zapanował spokój na pograniczu mazowiecko-krzyżackim. Następnie walki rozgorzały ponownie, by dopiero w 1466 r. traktat pokojowy w zawarty w Toruniu pozostawił ziemie Pojezierza Iławskiego w granicach Prus Krzyżackich, które stały się lennem polski.

Wojny trwały jeszcze długo, ziemie przechodziły z rąk do rąk by w końcu dostać się we władanie najbogatszego rodu Finckensteinów. Ślady ich bytności i władania można znaleźć do dzisiaj w wielu miejscowościach regionu.

 

W roku 1628 dotarły na ziemie wokół Jezioraka wojska szwedzkie. Główna kwatera Gustawa Adolfa, króla szwedzkiego znajdowała się w Mątykach. Miasta regionu zostały obłożone podatkiem i były systematycznie plądrowane.

W 1757 roku wojska Rosyjskie zaatakowały Prusy Książęce. Rosjanie nazwali zdobyte ziemie Nową Rosją. Po wycofaniu się wojsk rosyjskich życie wróciło do normy. Co prawda tu i ówdzie wybuchały pożary w miastach, ludność trzebiły zarazy ale ludność powoli wkraczała w XIX w. - wiek dyliżansu i kolei żelaznej.

 

Rosła ilość i zamożność mieszkańców. Miasta rozbudowywały się, rolnictwo przynosiło dochody. Wojny Napoleońskie jedynie na jakiś czas ograniczyły ten proces.

W 1838 roku powstał projekt kanału wodnego łączącego j. Jeziorak z j. Drużno. W 1860 roku ukończono projekt który dał impuls do szybkiego rozwoju regionu. Zaczęto budować drogi i linie kolejowe. Rząd pruski w połowie XIX wieku podjął decyzję o budowie kolei wschodniej. W 1872 roku linia kolejowa z Torunia przez Iławę, Ostródę dotarła do Olsztyna.

 

Konflikt I wojny światowej przyniósł zniszczenie południowych Prus Wschodnich. Chcąc ratować budżet miast Pasłęk, Kisielice, Lubawa, Susz, Zalewo zdecydowały się na emisję swojej pieniądze bite aż w Norymbergi.

 

W 1918 roku wojna zakończyła się klęską Niemiec. Świadomość tego faktu z trudem docierała do mieszkańców Prus. O przynależności Iławy i okolic do Prus Wschodnich miał zadecydować, postanowieniem traktatu wersalskiego, plebiscyt zorganizowany na tych ziemiach.

Dzięki różnym kruczkom i sztuczkom wyborczym Niemców, ziemie te 11 lipca 1920 roku przyznano Niemcom. Ludność, nie sprzyjająca zwycięzcom, musiała te tereny opuścić.

 

Działania II wojny światowej zniszczyły wszystko to co człowiek budował w mozole przez lata.

Pojezierze Iławskie przez wojska "zdradzieckie" zniszczone, splądrowane, zagrabione i spalone  dopiero w 1947 roku de facto administracyjnie przeszły w ręce Polski.

Przez dwa lata trwała bowiem walka z miejscową ludnością i bezpardonowa grabież "wyzwolicieli".

mapa strony   I   Administrator I   Creativity Active Studio  2014 -2017 ©    I