Jesteś tutaj  :

Pojezierze Iławskie    /   Region    /    Miasta    /    Iława

Iława, miasto z błota

Iława, herb miasta

W herbie Iławy widnieje postać Matki Boskiej w czerwono-niebieskich szatach z gołym Dzieciątkiem na ręku, która siedzi na tronie w złotej bramie miasta, na niebieskim tle.

Herb miasta Iławy został zatwierdzony znowelizowaną uchwałą Rady Miejskiej z 28 maja 1998 r.

 

Iława leży na pograniczu d. Prus Królewskich i Książęckich, Prus Zachodnich i Wschodnich, Warmii, Mazur i Pomorza Nadwiślańskiego. Nazwa miasta wywodzi się od pruskiego słowa ilis, co znaczy czarny. W języku łotewskim oznacza błoto lub bagno. I tak, bałtosłowiańskie słowo ilu lub ilo znaczy zarówno czarny, brudny, jak i błoto bądź muł. Etymologia nazwy miasta związana jest z bagnistą okolicą lub też z czarnym kolorem tafli Jezioraka.

 

Najstarsza forma nazwy Iławy to łacińskie Ylavia. Ta właśnie forma pojawiła się na dokumencie lokacyjnym z 1317. W późniejszych dokumentach z 1333 oraz 1334 pojawia się Ylav, natomiast w dokumencie z 1338 odmiana Ylau. W XV wieku pojawiła się forma Ylow oraz Ylow Thethonicalis. W latach 1430 i 1438 dokumenty, które wystawił komtur dzierzgoński mówiły o Deutschen Ylaw. W latach 1443, 1457 oraz 1458 miasto nazwano Ylaw, a w 1456 pojawiła się forma Ilau, następnie w 1459 zmieniono ją na Eylaw. W 1457 pojawiła się nazwa Deutze Eylau, a w 1468 jej inna forma Dwetsch Eylau. Między XVI a XVII wiekiem w występują nazwy Teutschen Eylau, Deutscheneylau oraz Theuto Ilavia. W XVIII wieku przyjęto powszechnie obowiązującą aż do 1933 r. formę Deutsch Eylau. 1 stycznia 1934 r. zmieniono oficjalną nazwę na Stadt Deutsch Eylau. Od 1945 r. oficjalna nazwa miasta to Iława.

 

Największy rozwój miasta przypada na wiek XIX. W 1860 r. oddano do użytku drogę wodną łączącą Iławę z Elblągiem i Ostródą, a rozbudowa linii kolejowej w 1872 r. do Torunia i Ostródy, następnie w 1876 r. do Malborka i Gdańska spowodowała dalszy rozwój miasta. W drugiej połowie XIX w. Iława stała się już na tyle znaczącym ośrodkiem miejskim, że obrano ją na siedzibę sądu obwodowego oraz urzędu celnego.

Kalendarium Iławy

 

1249 - Krzyżacy zajęli teren dzisiejszej Iławy, należący pierwotnie do Pomezan.

1305 - Sieghard von Schwartzburg, komtur z Dzierzgonia założył w miejscu staropruskiej osady Ylavia, obecną Iławę.

1317 - Komtur dzierzgoński Luter von Braunschweig potwierdził przywilej lokacyjny z 1305.

1340 - Iława przechodzi z komturii dzierzgońskiej do ostródzkiej.

1454- Iława wraz z Ostródą wstąpiła do Związku Pruskiego.

1466 - Na mocy pokoju toruńskiego południowa  Pomezania wraz z Iławą pozostała pod                 panowaniem Krzyżaków, jednak już jako lenno polskie.

1513 - Miasto zostało przekazane w dzierżawę (do 1521) biskupowi pomezańskiemu Hiobowi

von Dobeneck.

1517 - W pobliżu Bramy Polskiej wybudowano szpital.

1520 - Iławę zajęły wojska polskie.

1522 - Albert Hohenzollern obdarował braci Pawła i Wolfa Fasoltów starostwem iławskim.

1526 - Do Iławy przybył pierwszy proboszcz ewangelicki, Georg Link.

1540 - Pierwszym, potwierdzonym w dokumentach, burmistrzem Iławy był Nickiel Heiner.

1547 - Starostwo iławskie kupił za 19 tysięcy marek starosta ostródzki i miłakowski, Wolf                 von Kreytzen.

1576 - W Iławie mieszkało 410 osób.

1651 - Pożar miasta.

1676 - W Iławie jest apteka.

1678 - Pożar miasta.

1686 - Kolejny pożar miasta.

1690 - Ród von Kreytzena sprzedał starostwo Iławskie za 33 tysiące guldenów polskich staroście dobrowieńskiemu, Ernestowi Finck.

1693 - Remont murów obronnych.

1700 - Iława ma dwa hotele, jednopokojowy "Biały Łabędź" i dwupokojowy "Czarny Orzeł".

1706 - Najgroźniejszy pożar miasta, spłonął m.in. ratusz, szpital, browar, szkoła.

1726 - Za kwotę 140 talarów wybudowano nowy browar.

1736 - Dzięki decyzji króla Prus, Iława uzyskała samodzielne sądownictwo, niezależne od                 dziedzicznych starostów miasta.

1750 - W Iławie jest lekarz.

1752 - Zmarł dziedziczny właściciel Iławy, Wilhelm Albrecht von Finckenstein.

1758 - W Iławie, przez cztery lata stacjonowały wojska rosyjskie, których utrzymanie spadło na mieszkańców.

1772 - W Iławie było 924 mieszkańców stałych i 128 żołnierzy garnizonu.

1784 - Właściciel starostwa iławskiego, Konrad Albrecht Friedrich Finck von Finckenstein sprzedał je hrabiemu Karolowi Ludwikowi Aleksandrowi von Dohna - Schlodienowi.

 1790 - Powstała szkoła dla dziewcząt.

1805 - wyprodukowano 1272 beczułki piwa i 270 antałków gorzałki.

1806 - w mieście stacjonowało 17 000 żołnierzy francuskich.

1808 - W Iławie mieszkało m.in. 43 szewców, 20 sukienników, 8 krawców, 5 kołodziejów, 5 kowali, 4 ślusarzy, 3 tokarzy, a także aptekarz i chirurg.

1817 - Wybudowano więzienie.

1831 - Epidemia cholery, zmarło 205 osób.

1848 - Jeziorak stał się wyłączną własnością miasta.

1860 - Oddano do użytku iławską odnogę Kanału Ostródzko-Elbląskiego.

1872 - Otwarto linię kolejową łączącą Toruń-Iławę-Ostródę-Wystruć.

1875 - Zaczęła się ukazywać się gazeta "Deutsch-Eylauer Zeitung".

1891 - Powstała szosa Iława - Ostróda.

1897 - W Iławie powstała sieć gazownicza.

1898 - Początek iławskich wodociągów.

1899 - Drewniany most przez jezioro w Iławie zastąpiono żelaznym.

1900 - W Iławie było 351 zakładów przemysłowych i warsztatów rzemieślniczych.

1900 - Wybrukowano Staafelderstrasse (obecnie Dąbrowskiego).

1900 - Powstał stały most na Iławce.

1900 - Rozbudowano gazownie miejską.

1900 - Dalsze, stopniowe uruchamianie w Iławie wodociągów i kanalizacji.

1902 - Powstała miejska kasa oszczędności.

1902 - Nad Jeziorakiem powstało kąpielisko miejskie.

1908 - W tzw. małym lesie wybudowano muszlę koncertową i restaurację.

1910-1912 - Wzniesiono, kosztem 200 tys. marek, neobarokowy ratusz.

1913-1914 - Trwają przygotowania miasta do wojny. Powstają liczne koszary wojskowe, blokhausy i  inne fortyfikacje. Stacjonuje 45 tys. żolnierzy.

 1920 - Po przegranej przez Niemcy, I w. światowej, przed zbliżającym się terminem plebiscytu, powstała mieszana Straż Bezpieczeństwa, złożona ze 105 Niemców i 45 Polaków.

1920Plebiscyt na Warmii, Mazurach i Powiślu - w Iławie "za Polską" opowiedziało się 235 osób, czyli 5% głosujących, 50 osób w Prabutach, a 8 osób w Suszu.

1925 - Oddano do użytku 17 domów, w których było 161 mieszkań.

1927 - Otwarto kąpielisko miejskie.

1930 - Początek działalności NSDAP.

1932 - Codziennie z dworca kolejowego w Iławie odjeżdżały cztery pociągi do Berlina, osiem do Malborka i po jednym do Warszawy i Wrocławia. Kursowały też autobusy do Kisielic i do Zalewa.

1936 - Ok. 80% mieszkańców Iławy miało kanalizację w mieszkaniach.

27.03.1936 - sterowce LZ 129 "Hindenburg" i LZ 127 "Graf Zeppelin", w ramach akcji agitacyjnej przyłączenia Nadrenii do Niemiec, krążą wookół i nad Iławą .

1939 - Po Jezioraku pływają dwa statki osobowe, jeden towarowy, zawijają statki z Ostródy i z Elbląga.

1939 - W Iławie były cztery tartaki, dwie cegielnie, krochmalnia, fabryka mebli, fabryka papy, zakład naprawy maszyn rolniczych, wytwórnia octu, młyn i browar.

1939 - Powstał, naprzeciwko dworca kolejowego obóz karny, będący filią więzienia w Sztumie.

Zdjęcia, pocztówki dawnej Iławy.

1945 - Iławę zdobyła Armia Czerwona.

1945 - Powstała Spółdzielnia Spożywców "Mazur", otwarto aptekę i Przychodnię Leczniczą.

1945 - Z powiatu suskiego (iławskiego) wyjechało za Odrę 1840 Niemców.

1945 - Według szacunków Iława była zniszczona w 85%.

1946 - Zaczęły działać wodociągi, zakład energetyczny.

1946 - Wycofały się wojska radzieckie.

1948 - Odremontowano stadion miejsk.i

1948 - W Iławie mieszkało 5506 osób.

1949 - Powstało pogotowie ratunkowe.

1950 - Otwarto w Iławie kino "Lenino".

1953 - Utworzono Państwowy Ośrodek Maszynowy.

1969 - Iława zdobywa I miejsce w konkursie na najlepiej przygotowaną do sezonu turystycznego miejscowość w województwie.

1970 - Iława liczyła 16 192 osób.

1980 - Iława liczyła 22 481 mieszkańców.

1985 - Iława miała 27 764 mieszkańców.

1990 - W mieście żyło 32 086 osób.

1992 - Nadano pierwszą audycję "Radia Iława".

1994 - Po raz pierwszy zoorganizowano Międzynarodowy Festiwal Jazzu Tradycyjnego "Złota Tarka".

1995 - Festiwale jazzowe zaczęły się odbywać w nowym amfiteatrze, któremu nadano imię Louisa Amstronga.

1996 - Zoorganizowano pierwszy festiwal pieśni żeglarskiej "Jeziorak Szanties".

1996 - Odbyły się Ogólnopolskie Regaty Żeglarskie "O błękitną wstęgę Jezioraka".

1999 - Miasto liczyło 33 750 mieszkańców.

2009 - Miasto liczy 32 349 mieszkańców.

W wyniku działań wojennych w 1945 r. miasto zostało w znacznym stopniu zniszczone. Z tego powodu oraz burzliwych dziejów miasto nie posiada cennych zabytków. Z nielicznych budynków jakie przetrwały do dnia dzisiejszego na uwagę zasługują:

 

Kościół p.w. Przemienienia Pańskiego,

neobarokowy Ratusz z XIX w.,

neogotycki Dworzec Kolejowy z XIX w, odbudowany w 2012 r. z ogromną starannością, zachowaniem wszelkich szczegółów architektonicznych,

Wieża Ciśnień - neogotyk z 1905r,

neoklasycystyczna Hala Miejska - obecnie KINO,

neogotycka Szkoła Podstawowa nr 1,

Wille i Kamienice eklektyczne i secesyjne.

Młyn Wodny na rzece Iławce, najstarszy młyn w regionie, datowany na 1317 r.

 

Wraz z budynkami zniszczeniu uległy dzieła stanowiące ich wyposażenie: malarstwo, rzeźba, sztuka użytkowa. W gotyckim kościele z XIV w. ocalał rokokowy ołtarz główny, wieża i dzwon z 1740 r. W 1976 r. do Iławy przewieziono  barokowe rzeźby  z XVIII w. ze zniszczonego pałacu w Kamieńcu.

Fotografie miejsc starej i dzisiejszej Iławy. Pomysł i zdjęcia  pochodzą ze świetnego albumu "Iława wczoraj i dziś" - Rafała Kociędy

Według dostępnych materiałów, w Iławie, w 1945 roku działały dwa browary i kilka rozlewni piwa. Szacuje się, że było ich co najmniej piętnaście.

Według bloga mazuryzachodnie.blogspot.com, do 1945 r. w Iławie działało przynajmniej 15 browarów i rozlewni piwa, a w całej prowincji było ich podobno 410.

 

Brauerei F. Boettcher, 1870 - 1895

Brauerei Eppinger 1870 - 1888

Brauerei Loesekraut - 1897

Brauerei Louis Döhring - 1898

Ostdeutsches Brauhaus, GmbH (g: 1876) 1900 - 1914

Brauerei Erich Boldt 1912 - 1914

Brauerei Bergschloss C. Tolcksdorff - 1924

Brauerei Hermann Bazmüller - 1930

Ostdeutsches Brauhaus, Inh. Otto Grosse - 1945

 

Oprócz browarów i rozlewni piwa, istniało także wiele rozlewni, wina, wody mineralnej i oranżad. Do najbardziej znanych należała rozlewnia win i likierów Friedricha Bewersdorff oraz wytwórnia win, likieru i octu Hugo Nieckau.

 

Położone na terenie dzisiejszych warsztatów szkolnych przy ulicy Konstytucji 3 Maja budynki tej rozlewni spłonęły już 18 stycznia 1945 roku, na cztery dni przed wejściem żołnierzy Armii Czerwonej. Tego dnia nadleciały od strony Lubawy dwa radzieckie samoloty, które zrzuciły bomby w okolicach dworca i starego miasta. Ucierpiały nieznacznie dworcowe baraki oraz wytwórnia Hugo Nieckau.

 

W mieście były też składy i hurtownie napojów. Jeden ze składów przetrwał do naszych czasów, choć w nieco zmienionej formie. Dziś, w zaciemnionych pomieszczeniach dawnego magazynu, mieści się restauracja "Smocza Jama". W trakcie prac związanych z budową restauracji natrafiono na dużą ilość porcelanowych korków z całych Prus Wschodnich.

W 2012 r. oddano po generalnym remoncie neogotycki budynek stacji Iława Główna, zachowując jednocześnie z ogromną starannością szczegóły pierwotnej budowli.

Opracowano na podstawie :

- Iława, Dzieje miasta - Stanisław Achremczyk

- Iława, Z dziejów miasta i powiatu - Stanisław Hertel, Witold Pikulski, Leonard Podgórski,Andrzej Wakar, Ewa Kulig

- Powiat Iławski, Dzieje miast i wsi – Wiesław Niesiobędzki

- Iława wczoraj i dziś – Rafał Kocięda

- Historia Iławy - @JachtCzarter

- Dworzec Iławy - http://www.youtube.com/watch?v=7UcXl3mT7Qc

- Mazury Zachodnie - http://mazuryzachodnie.blogspot.com/

- zdjęcia i pocztówki – internet, zbiory własne

mapa strony   I   Administrator I   Creativity Active Studio  2014 -2017 ©    I