Jesteś tutaj  :

Pojezierze Iławskie    /   Region    /    Miasta    /    Prabuty

Prabuty, gród olbrzyma

(niem.Riesenburg), miasto w południowo-wschodniej części woj. pomorskiego nad rzeką Liwa. Nazwa Prabuty istniała już w średniowieczu i została przejęta prawdopodobnie od Prusów. Niemiecka nazwa przez niektórych jest wywodzona od pruskiej nazwy ziemi - Resin (Resinburg) lub też od słowa Riesen (Riesenburg) - miasto, gród olbrzyma. Stąd też olbrzym z maczugą umieszczony w herbie miasta.

Pierwsza wzmianka o Prabutach mówi o zniszczeniu przez wojska krzyżackie w 1236 r. pruskiego grodu Rezija, na miejscu którego 40 lat później rozpoczęto budowę zamku i założono osadę. Najstarszy znany przywilej lokacyjny miasta pochodzi z 30.X.1330 roku. Zamek w połowie XIV wieku staje się jedną z najwspanialszych rezydencji biskupów w państwie krzyżackim. W 1379 roku Prabuty odwiedza w drodze do Rzymu litewski książę Świdrygiełło, a w 1381 r. Waydota.

 

Wiek XV to przede wszystkim czas wojen polsko - krzyżackich, podczas których w 1414 miasto zostaje spalone przez wojska Jagiełły. Ucisk krzyżacki powoduje, iż część mieszkańców pragnie przyłączyć się do powstałego w 1440 roku Związku Pruskiego. Plany te jednak zostają pokrzyżowane przez biskupa Caspara a po wojnie 13-letniej, w wyniku zawarcia pokoju toruńskiego, Prabuty pozostają na długie lata w państwie krzyżackim.

 

W latach 1501 - 1521 Prabuty przeżywają okres świetności, jako stolica Pomezanii. Sekularyzacja Prus w 1525 roku, w wyniku, której państwo zakonne przestaje istnieć powoduje, iż Prabuty stają się siedzibą starostwa. W tym czasie ludność miasta przechodzi w większości na protestantyzm. Miasto w XVI wieku zamieszkuje spora liczba osób pochodzenia polskiego. Istnieje też gmina wyznaniowa, kierowana przez polskiego proboszcza. Mimo względnego spokoju miasto nawiedzane jest w wieku XVI i na początku XVII przez liczne epidemie.

 

Wojny szwedzkie w XVII wieku powodują duże zniszczenia w mieście i zubożenie mieszkańców. Między 1688 a 1787 rokiem Prabuty niszczone są przez trzy wielkie pożary, po których za każdym razem miasto odradza się na nowo.

Kalendarium Prabut

 

1233 – 1283 – Podbój terenów Prus przez Krzyżaków,

1236 – Krzyżacy niszczą pruski gród Reizija, nad jeziorem Liwieniec; wzniesienie drewnianego zamku

1250 – Utworzenie biskupstwa pomezańskiego,

1255 – Prabuty wraz z okolicznymi terenami przechodzą pod władzę świecką biskupa pomezańskiego,

1249-1525 – Prabuty pod rządami biskupów pomezańskich,

1267-1277 – budowa zamku murowanego,

1285 – Przy zamku rozwija się osada, która otrzymuje po tym roku prawa miejskie,

1310-1330 – budowa katedry,

1330 – lokacja miasta na prawie chełmińskim,

1375 – Pożar trawi połowę miasta,

1330 – budowa ratusza,

1342-1345 – budowa synagogi (działa do 1853),

1378 – 1402 – Budowa kaplicy zamkowej p.w. Najświętszej Marii Panny,

1381 – W drodze do Rzymu zatrzymuje się w Prabutach litewski książę Świdrygiełło,

1450 – przystąpienie miasta do Związku Pruskiego,

1404 – założenie szkoły zamkowej, później miejskiej,

1414 – W Prabutach przebywa król Władysław Jagiełło,

1451 – Biskup pomezański Caspar wygania z Prabut zwolenników anty krzyżackiego Związku Pruskiego,

1458 – W czasie wojny trzynastoletniej, w Prabutach zawarty zostaje rozejm polski-krzyżacki,

1466 – na mocy pokoju toruńskiego Prabuty nadal we władaniu biskupów pomezańskich,

1501-1525 – stolica Pomezanii

1525 – Diecezja pomezańska przestaje istnieć,

1628 – W zamku prabuckim rezydują polscy delegaci na pertraktacje ze Szwedami,

1726-1753 – budowa instalacja wodna|wodociągów,

1722 – pożar miasta,

1807 – wojska Napoleona Bonapartego w Prabutach,

1876 – połączenie kolejowe z Malborkiem i Iławą,

1897 – W Prabutach stacjonują wojska francuskie. We wnętrzu katedry urządzają magazyn i lazaret,

1899 – połączenie kolejowe z Jabłonowem Pomorskim,

1922 – budowa fontanny na miejscu ratusza spalonego w 1868,

1939 – oficerski obóz przejściowy w Prabutach, 4 października 1939 mjr Henryk Sucharski wraz z pozostałymi oficerami z Westerplatte zostali skierowani do tego obozu,

1945 – zniszczenie ok. 60% miasta przez wojska sowieckie

 1946 miejscowość została włączona do nowo powstałego województwa olsztyńskiego na terenie powojennej Polski pod nazwą Prabuty; wysiedlenie niemieckich mieszkańców miasta,

1980 – 1982 – Odbudowa katedry przez ks. Jana Oleksego,

1983 – Ustanowienie w Prabutach Pomezańskiej Kapituły Kolegiackiej,

1990 – Pierwsze po wojnie wolne wybory do Rady Miasta i Gminy,

1945 - zajęcie Prabut przez Armię Czerwoną,

1945 - spalenie ok 90% Starego Miasta przez Armię Czerwoną ,

1947 - uruchomienie wodociągów

1956 - budowa linii przesyłowej gazu,

ok. 1975 - W Prabutach powstają nowe zakłady przemysłowe i spółdzielnie m.in.: ZHO Hydroster, Spółdzielnia Inwalidów "Świt", Spółdzielnia Odzieżowa "Delta", Spółdzielnia Pracy "Tęcza", Gminna Spółdzielnia "Samopomoc Chłopska", Zakłady obsługujące rolnictwo, PGR-y, funkcjonuje też duży kompleks szpitalny, budowane są nowe dzielnice i osiedla mieszkaniowe.

2012 - zaczyna się budowa nowego osiedla mieszkaniowego o nazwie :

 "OSIEDLE OJCA KLIMUSZKO".

Zdjęcia starych Prabut.

Początek XIX wieku to ponownie okres wojen. Przez miasto maszeruje wojsko francuskie idące na Rosję i powracające spod Borodino, Jest to też czas uwłaszczenia chłopów i początku kapitalizmu a wraz z nim rozwoju rzemiosła, połączeń kolejowych (z Malborkiem, Kwidzynem, Iławą), poczty, dróg, infrastruktury miejskiej ( wodociągi, kanalizacja, ulice). Niestety miasto nigdy nie stało się siedzibą wielkich zakładów przemysłowych, chociaż w latach 20 i 30 naszego stulecia należało po Iławie do najbardziej uprzemysłowionych miast powiatu suskiego.

Fotografie dzisiejszych Prabut.

Opracowano na podstawie :

- strona @Jacht Czarter - dostęp z dnia 16.04.2010 r.

- zdjęcia – internet, zbiory własne

mapa strony   I   Administrator I   Creativity Active Studio  2014 -2017 ©    I