Już od XV wieku rodzi się koncepcja budowy szlaków komunikacyjnych, pozwalających na szybki i tani transport towarów przez ten tak trudny teren. W naturalny sposób wykorzystywano do tego wody okolicznych jezior oraz rzek; Pasłęki, Drwęcy, Wisły i Nogatu. Niestety niekorzystny układ dróg wodnych, powodował ogromne wydłużenie tras żeglugowych. Pod koniec XVII wieku, gdy zaczynają się tu rozwijać manufaktury, rozwiązanie problemu transportu staję się zadaniem pierwszorzędnym. Dopiero w 1825 roku, pod naciskiem właścicieli ziemskich, Pruski Parlament Krajowy uchwalił decyzję o budowie kanału w Oberlandzie.

Budowa kanału rusza więc, ale aż do 1836 roku nie udaje się zrobić nic poza wskazywaniem kolejnych trudności. Pracami kieruje młody wizjoner, inżynier Georg Jakob Steenke ***, który zaproponował najkrótszą drogą z jeziora Drwęckiego do portu w Elblągu. Miał on już zresztą doświadczenie w tego typu przedsięwzięciach, bowiem w wieku 32 lat wybudował Kanał Sekenburski (dzisiaj Primorskij Kanał) w dolnym dorzeczu Niemna, łączący rzekę Gilgę z Pregołą). Najkrótsza trasa nie rozwiązała jednak największego problemu technicznego… czyli 100 metrowej różnicy poziomów, którą kanał powinien pokonywać! Kolejne lata mijają nad próbami rozwiązania problemu różnicy poziomów. Steenke wiele podróżuje. W Bawarii, Belgii i przede wszystkim w Holandii, później w Stanach Zjednoczonych ( Kanał Morris ) i w Kanadzie ( Kanał Shubenacadie ) studiuje zagadnienia konstrukcji hydrotechnicznych. Tam też zetknął się po raz pierwszy z techniką przewozu łodzi przez poldery na kołowych wózkach. Szczegółowo poznaje konstrukcje śluz i koncepcję stopni wodnych. Pod koniec 1844 roku, po powrocie do kraju, rozpoczęto wreszcie roboty ziemne. 

Budując kanał projektowano go początkowo w wersji zakładającej wiele śluz komorowych w celu pokonania różnicy poziomów wód (około 100 m) na trasie szlaku. W tym celu zbudowano wiele śluz których komory wykonane były z drewna. Wiemy o co najmniej ośmiu ( Zalewska, Ostródzka, Buczyniecka, i pięć Klepańskich opodal wioski Klepa ) po których nie ma dzisiaj już śladu. Ponadto na 3 km odcinku kanału jez. Drużno – Jelenie do 1850 r powstało 5 śluz. Ich przebieg był nieco inny niż współczesny. Stary kanał śluzowy zaopatrywany był w wodę z rzeki Klepiny, którą spiętrzono jazem. Podczas budowy pochylni w Całunach zlikwidowano stary kanał śluzowy. Rolę śluz przejęła nowa pochylnia w Całunach, którą wyposażono w turbinę Francisa.

Obecnie na żeglownym szlaku Kanału Elbląskiego funkcjonują 4 śluzy, zbudowane w latach siedemdziesiątych XIX w. a przebudowane w latach 1920 – 1930 r. : Miłomłyn, Zielona, Ostróda, Mała Ruś. Równolegle do śluz czasami buduje się też jazy utrzymujące stały poziom wody i przepławki dla ryb.